Ajër i pastër dhe kashtë gruri: përqafimi i ekonomisë qarkulluese në Maqedoninë e Veriut
Publikuar: 24 gush 2026 Koha e leximit: 4 minuta Sdílet: Sdílet článekNë Maqedoninë e Veriut, njerëzit përballen me realitetin konkret dhe të përditshëm të ndotjes së rëndë të ajrit. Instituti ZIP, një organizatë joqeveritare lokale, ka marrë përsipër sfidën për të luftuar ndotjen e ajrit në dy fronte: përmes angazhimit inovativ qytetar në vendimmarrjen politike dhe me një projekt praktik të ekonomisë qarkulluese që zëvendëson plastikën e dëmshme për një përdorim me kashtë gruri.
Ndotja e ajrit, e shkaktuar nga ndotësit e mëdhenj industrialë, ngrohtoret me qymyr dhe varfëria energjetike në mesin e popullsisë, përbën një barrë shkatërruese mbi Maqedoninë e Veriut.
Gjatë muajve të ftohtë të dimrit, familjet e margjinalizuara dhe ato me të ardhura të ulëta që nuk kanë qasje në ngrohje qendrore i ngrohin shtëpitë e tyre individualisht. Në mungesë të resurseve, shumë prej tyre djegin plastikë, mobile të vjetra dhe çdo mbeturinë që mund të gjejnë për t'u ngrohur. Kjo rezulton në smog të rëndë në zonat e banuara. Cilësia e ajrit përkeqësohet më tej nga zjarret e shpeshta dhe zjarret në deponi gjatë verës dhe vjeshtës.
Avancimi i demokracisë, lufta për ajër të pastër
Instituti ZIP u themelua në vitin 2012 me qëllim avancimin e proceseve demokratike dhe zhvillimin rural në Maqedoninë e Veriut. Gjatë dhjetë viteve të fundit, ai i ka kushtuar një pjesë të madhe të energjisë së tij në përballjen me varfërinë energjetike, për një tranzicion të drejtë energjetik, zbutjen e ndryshimeve klimatike dhe mbrojtjen e mjedisit.
Për shembull, ZIP organizoi Kuvendin e parë Klimatike të Shkupit. Ky model inovativ i pjesëmarrjes demokratike bashkoi 65 banorë të zgjedhur rastësisht të Shkupit, që përfaqësonin të gjitha shtresat e shoqërisë, për të diskutuar dhe formuluar rekomandime konkrete për të trajtuar ndotjen kritike të ajrit të qytetit.
Kuvendi Klimatik rezultoi në një sërë rekomandimesh gjithëpërfshirëse të strukturuara në sferat: transporti publik, kujdesi shëndetësor dhe energjia. Qytetarët votuan për rritjen e subvencioneve të energjisë, izolimin e fasadave për ndërtesat publike, subvencione për automjetet elektrike dhe mbikëqyrje më të rreptë të ndotësve të mëdhenj industrialë. Duke u shkruar drejtpërdrejt këshilltarëve komunalë individualë ZIP mobilizoi me sukses vullnetin politik, duke e çuar Këshillin e Qytetit të Shkupit të miratojë njëzëri raportin e tyre.
Kashta gruri: Përqafimi i ekonomisë qarkulluese
Krahas avokimit sistematik, me mbështetjen e BE-së, ZIP zbaton një nismë praktike dhe konkrete: prodhimin e pipëzave 100% të biodegradueshme nga mbetjet bujqësore të grurit.
Mbetjet bujqësore (kërcejtë e grurit) sigurohen nga një partner lokal. Më pas, ato dezinfektohen dhe piqen në furra të specializuara për t'u ngurtësuar; ky proces kryhet pa asnjë shtesë kimike. ZIP parashikon ta rrisë prodhimin në 2 deri në 3 milionë pipëza në muaj sapo impianti të jetë plotësisht funksional.
Projekti “Shoqëria civile dhe të rinjtë për zhvillim gjithëpërfshirës dhe të qëndrueshëm përmes ekonomisë qarkulluese në Maqedoninë e Veriut” financohet nga Bashkimi Evropian. Udhëheqës i projektit është “People in Need (PIN) në partneritet me ARNO, LEAD dhe Ekovita.
“Ky botim financohet nga Bashkimi Evropian. Përmbajtja e tij është përgjegjësi e vetme e “People in Need” dhe nuk pasqyron domosdoshmërish pikëpamjet e Bashkimit Evropian.
